အဆုံးအမကုိ ေခၚသည္။ဗုဒၶျမတ္စြာဘုရား၏ အဆုံးအမ။ သီလအဆုံးအမကုိ သီလသာသနာ။ သမာဓိအဆုံးအမကုိ သမာဓသာသနာ။ပညာအဆုံးအမကုိ ပညာသာသနာေခၚသည္။
သီလ
ကုိယ္စည္းကမ္း ႏႈတ္စည္းကမ္း ေနမႈထုိင္မႈစည္းကမ္း စားေသာက္ဝတ္ဆင္ေနထုိင္မႈစည္းကမ္
စည္းကမ္းမဲ့ျခင္းသည္ သီလ၏ ရန္သူျဖစ္သည္။သီလသည္ ကာယကံ ဝစီကံတုိ႔ကုိ သန့္ရွငိးစင္ၾကယ္ ေစႏိုင္စြမ္းရွိသည္။
သမာဓိ
စည္းကမ္းရွိေသာစိတ္ တည္ၾကည္ခုိင္မာ အားေကာင္းေသာစိတ္။အညစ္အေၾကးကင္း
စိတ္ဓာတ္အင္အားကုိ ဆုတ္ယုတ္ပ်က္စီးေစသည္ မေကာင္းေသာ ေလာဘေဒါသ စသည္တု္ိ႔သည္ သမာဓိ၏ ရန္သူျျဖစ္သည္။သမာဓိသည္ စိ္တ္ကုိသန္႔ရွင္းစင္ၾကယ္ေစႏုိင
ပညာ
ေၾကာင္းအက်ဳုိး အေကာင္းအဆုိးကုိ ပုိင္းျခားသိျမင္မႈ။ေတြေဝမႈ ပုိင္းျခားမသိမႈသည္ ပညာ၏ ရန္သူျဖစ္သည္။ပညာသည္ အသိဥာဏ္ကုိ သန္႔ရွင္းေစႏုိင္သည္။
ထုိ္သီလသမာဓိ ပညာတုိ႔သည္ အဆုုံးအမသာသနာမည္၏။ ထုိအဆုံးအမတုိ႔ကုိ ကုိယ္တြင္း၌ တည္ေအာင္ၾကဳိးစားရ၏။ပ်ံ႔ပြားေအာ
သာသနာတြင္ အသြင္သ႑ာန္ႏွင့္ အႏွစ္သာရဟုႏွစ္မ်ဳိးရွိသည္။
သာသနာအေဆာက္အဦမ်ား ၾကီးပြားတုိးတက္ျခင္း သာသနာေရးႏွင့္ပတ္သက္၍ ေဆာင္ရြင္ခ်က္မ်ားသည္ အသြင္သ႑ာန္ျဖစ္သည္။
သီလသမာဓိပညာ တည္ေအာင္ၾကဳိးစားျခင္းသည္ အႏွစ္သာရမည္၏။အသြင္ေရာအႏွစ္ပါ တုိးတက္ေအာင ္ က်ဳိးစားၾျကရမည္။ရံခါ ျမန္မာဗုဒၶဘာသာေလာက၌ အႏွစ္သာရထက္ အသြင္ကုိ ဦးစားေပးမႈမ်ားေနသလားထင္ရသည္။
သာသနာအႏၱရာယ္
အတြင္းအႏၱရာယ္ အျပင္အႏၱရာယ္ ႏွစ္မ်ဳိးရွိသည္။
ေလာဘ ေဒါသ ေမာဟ မာနအတၱစေသာကိေလသာတုိ႔သည္ အႏွစ္သာရသာသနာကုိ ဖ်က္ဆီးႏုိင္စြမ္းရွိသည့္ သာသနာ၏ အတြင္းအႏၱရာယ္မည္၏။
သာသနာေတာ္ႏွင့္ ဆန္က်င္ဘက္အယူရွိသူတုိ႔၏ လုံ႔လပေယာက စသည္တုိ႔ကား အျပင္အႏၱရာယ္မည္၏။
အတြင္းအႏၱရာယ္ကုိ ကာကြယ္ရန္ သီလ သမာဓိ ပညာတုိ႔ ျပည့္စုံေအာင္ ၾကဳိးစားရသည္။
အျပင္အႏၱရာယ္ကုိ ကာကြယ္ရန္ စည္းကမ္းဥပေဒ လက္္နက္အင္အား အေစာင့္အေရွာက္တုိ႔ကို အားကုိးရသည္။
အတြင္းအျပင္ ခံတပ္လုံလ်င္ သာသနာထြန္းေတာက္မည္။အတြင္အျပင္ ခံတပ္ မလုံလ်င္ မၾကာခင္ သာသနာကြယ္မည္။
အျပင္အႏၱရာယ္ကာကြယ္ဖုိ႔ကုိ ခ်ည္း ဦးစားေပးေနလ်င္လည္း အတြင္းခံတပ္အားနည္း၍ အႏၱရာယ္ျျဖစ္ႏုိင္သည္။
အတြင္းကုိခ်ဥ္းဥိးစားေပး၍ အျပင္အႏၱရာယ္ ကာကြယ္ဖုိ႔ မၾကဳိးစားလ်င္လည္း ၾကီးမားျပင္းထန္ေသာ ဆန္႔က်င္ဘက္အင္အားစုတုိ႔ႏွင့္ ရင္ဆုိင္ရေသာအခါ လုံးဝအေရးႏွိမ့္လိမ္မည္။
အတြင္းအျပင္ ဘက္ညီမွ်တေသာ ကာကြယ္ေရးအင္အားစုမ်ားကုိ တည္ေဆာက္ရမည္။အမ်ဳိးဘာသာခ်စ္ျမတ
မ်ုိးဘာသာခ်စ္ျမတ္ႏုိးသူတုိ႔ ျဖစ္ႏိုင္ၾကပါေစ။
သူတပါးဘာသာအားထိခုိက္မႈကင္း လ်က္ မိမိတုိ႔ယံုၾကည္ ကုိးကြယ္ရာဘာသာအသီးသီးကုိ တုိးတက္ေအာင္ တည္တံ့ေအာင္ေဆာင္ရြက္ႏုိင္ၾကပါေ